Nhiều doanh nghiệp khai sai thuế xuất nhập khẩu không phải vì gian lận, mà vì không nắm rõ trị giá hải quan là gì và cách hải quan tính ra con số đó.
Bài viết dưới đây, Project Shipping giải thích trị giá hải quan là gì, 6 phương pháp xác định theo đúng thứ tự ưu tiên, và mức phạt nếu khai sai.
Cập nhật 2026: Hệ thống thông quan điện tử VNACCS/VCIS vẫn áp dụng nguyên tắc 6 phương pháp trị giá hải quan theo Luật Hải quan 2014 và Thông tư 39/2015/TT-BTC. Qua thực tế làm thủ tục cho hàng dự án, thiết bị siêu trường siêu trọng nhập khẩu, Project Shipping nhận thấy phần lớn tờ khai vẫn dùng Phương pháp 1 (trị giá giao dịch) vì doanh nghiệp có đủ hợp đồng và hóa đơn thương mại hợp lệ. Hải quan chỉ chuyển sang phương pháp 2-6 khi thiếu chứng từ hoặc trị giá khai báo thấp bất thường so với dữ liệu tham chiếu, khi đó doanh nghiệp dễ bị tham vấn giá và chậm thông quan.
Trị giá hải quan là gì?
Trị giá hải quan, danh từ, trong tiếng Anh được dùng bởi cụm từ Customs Valuation.
Nói ngắn gọn, trị giá hải quan là gì? Đó là tổng giá trị của tất cả các mặt hàng trong lô hàng, dùng làm căn cứ xác định mức thuế nhập khẩu mà người nhận hàng phải trả. Ví dụ: nếu vận chuyển 10 bộ váy, mỗi chiếc trị giá 25 USD thì trị giá hải quan phải khai là 250 USD (theo European Commission).
Luật Hải quan năm 2014 quy định: “Trị giá hải quan là trị giá của hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu phục vụ cho mục đích tính thuế, thống kê hải quan.”
Hiểu đúng trị giá hải quan là gì ngay từ khâu lập hồ sơ giúp doanh nghiệp tránh bị ấn định thuế hoặc tham vấn giá kéo dài thời gian thông quan.
Vai trò của trị giá hải quan trong hoạt động xuất nhập khẩu
Hiểu trị giá hải quan là gì chỉ là bước đầu, doanh nghiệp còn cần nắm vai trò của nó trong cả quản lý nhà nước lẫn quản lý doanh nghiệp:
1. Vai trò của trị giá hải quan trên góc độ quản lý nhà nước
- Kiểm soát và thống kê hàng hóa xuất nhập khẩu để điều chỉnh chính sách phát triển kinh tế.
- Thực thi các quy định về luật hải quan, quản lý ngoại thương, thuế xuất nhập khẩu và luật thương mại để đảm bảo an ninh và tuân thủ.
- Thống kê kim ngạch xuất nhập khẩu từng mặt hàng theo từng giai đoạn nhằm hiểu rõ hơn về thị trường.
- Xác định trị giá hải quan để xây dựng chính sách phù hợp với hoạt động xuất nhập khẩu trong nước.
2. Vai trò của trị giá hải quan trên góc độ quản lý doanh nghiệp
- Kê khai trị giá hải quan là trách nhiệm của doanh nghiệp và cá nhân tham gia xuất nhập khẩu.
- Xác định trị giá hải quan giúp doanh nghiệp tính toán tiền thuế và điều chỉnh giá bán theo thị trường.
- Việc xác định trị giá hải quan giúp doanh nghiệp tuân thủ pháp luật Việt Nam.
- Trị giá hải quan là cơ sở để xây dựng biện pháp quản lý và chính sách quản trị rủi ro.
Đối tượng khai tờ khai trị giá hải quan
Trước khi khai tờ khai, doanh nghiệp cần hiểu đúng trị giá hải quan là gì (đã trình bày ở phần trên) và mình có thuộc diện phải khai hay không. Đối tượng khai tờ khai trị giá hải quan theo Điều 18 Thông tư 39/2015/TT-BTC: hàng hóa nhập khẩu phải khai trị giá hải quan trên tờ khai trị giá hải quan (TKTQ), trừ các trường hợp sau:
- Hàng hóa thuộc đối tượng không chịu thuế, miễn thuế, xét miễn thuế theo quy định tại Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu;
- Hàng hóa nhập khẩu theo loại hình nhập nguyên liệu để sản xuất hàng xuất khẩu;
- Hàng hóa đủ điều kiện áp dụng phương pháp trị giá giao dịch quy định tại khoản 3 Điều 6 Thông tư 39/2015/TT-BTC, đồng thời đã khai đủ thông tin trị giá hải quan trên tờ khai hàng hóa nhập khẩu của Hệ thống thông quan điện tử VNACCS và hệ thống này tự động tính trị giá hải quan;
- Hàng hóa nhập khẩu không có hợp đồng mua bán hoặc không có hóa đơn thương mại.
Phương pháp xác định trị giá hải quan
1. Trong trường hợp hàng xuất khẩu:
- Giá bán của hàng hóa được xác định trên hợp đồng, hóa đơn thương mại và các tài liệu liên quan tính tới cửa khẩu xuất đầu tiên.
- Nếu không thể xác định được trị giá để tính thuế xuất khẩu, hải quan sẽ kiểm tra dữ liệu trong cùng thời điểm và lấy trị giá thấp nhất từ hai trị giá hàng hóa xuất khẩu giống nhau hoặc tương tự để áp dụng làm trị giá tính thuế.
Nắm rõ trị giá hải quan là gì giúp doanh nghiệp chọn đúng phương pháp áp dụng ngay từ đầu, tránh mất thời gian tham vấn giá với hải quan.
2. Đối với hàng nhập khẩu, phương pháp trị giá giao dịch là phương pháp ưu tiên số 1 trong 6 phương pháp xác định trị giá hải quan, áp dụng tuần tự và dừng lại ở phương pháp xác định được trị giá, tính đến giá thực tế phải trả tới cửa khẩu nhập đầu tiên. Trị giá hải quan còn liên quan chặt tới việc áp đúng mã HS của hàng hóa, vì mỗi mã HS có mức thuế suất khác nhau.
Đây cũng là câu trả lời cho trị giá hải quan là gì trong phần lớn tờ khai nhập khẩu thông thường. Với hàng hóa được xác định theo Hiệp định trị giá GATT/WTO (nền tảng của phương pháp trị giá giao dịch), nguyên tắc chung là lấy giá thực tế đã thanh toán hoặc phải thanh toán cho hàng hóa khi bán để xuất khẩu, có điều chỉnh theo các khoản mục quy định. Xem thêm Customs valuation (WTO Valuation Agreement).
Bạn có thể tham khảo thêm những nội dung liên quan khác về kiến thức chuyên ngành tại Project Shipping.
Vì sao phải hiểu đúng trị giá hải quan là gì trước khi khai báo?
Không phải lô hàng nào cũng dễ trả lời câu hỏi trị giá hải quan là gì nên áp dụng phương pháp nào, nhất là hàng phi mậu dịch hoặc thiếu chứng từ gốc. Khai sai trị giá kéo theo 3 rủi ro: bị ấn định lại số thuế, bị phạt vi phạm hành chính, và bị đưa vào diện kiểm tra sau thông quan cho các lô hàng tiếp theo. Đây cũng là một trong những lỗi thường gặp khi khai báo hải quan mà doanh nghiệp mới xuất nhập khẩu hay mắc phải.
Nếu lô hàng của bạn phức tạp (thiếu hóa đơn gốc, giao dịch giữa các bên có quan hệ đặc biệt, hàng phi mậu dịch), đừng tự đoán trị giá khai báo. Gửi hồ sơ cho Project Shipping qua 0909 411 668 hoặc Zalo, được tư vấn phương pháp xác định trị giá phù hợp trong 30 phút, không mất phí.
Khai sai trị giá hải quan có bị phạt không?
Căn cứ theo Điều 8 Nghị định 128/2020/NĐ-CP, có quy định chi tiết về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan. Nghị định trả lời chi tiết vấn đề các doanh nghiệp quan tâm: khai sai trị giá hải quan có bị phạt không?
Cụ thể, khai sai trị giá hải quan, cá nhân, doanh nghiệp sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan như sau:
1. Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng đối với một trong các hành vi vi phạm sau:
a) Khai sai so với thực tế về lượng (tang vật có trị giá trên 10.000.000 đồng), tên hàng, chủng loại, xuất xứ hàng hóa là hàng viện trợ nhân đạo, viện trợ không hoàn lại đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt;
b) Khai sai so với thực tế về lượng (tang vật có trị giá trên 10.000.000 đồng), tên hàng, chủng loại, chất lượng, trị giá hải quan, xuất xứ, mã số hàng hóa nhập khẩu thuộc đối tượng chịu thuế nhưng không làm ảnh hưởng đến số thuế phải nộp; trừ trường hợp quy định tại điểm a khoản 1, khoản 2 Điều này;
c) Không khai trên tờ khai hải quan mối quan hệ đặc biệt giữa người mua và người bán theo quy định của pháp luật hải quan mà không ảnh hưởng đến trị giá hải quan.
2. Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 4.000.000 đồng đối với hành vi khai sai so với thực tế về lượng (tang vật có trị giá trên 10.000.000 đồng), tên hàng, chủng loại, chất lượng, trị giá hải quan, xuất xứ hàng hóa và thuộc một trong các trường hợp sau:
a) Hàng hóa quá cảnh, chuyển khẩu, hàng hóa trung chuyển;
b) Hàng hóa sử dụng, tiêu hủy trong khu phi thuế quan.
3. Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với hành vi khai sai so với thực tế về lượng (tang vật có trị giá trên 10.000.000 đồng), tên hàng, chủng loại, chất lượng, trị giá hải quan, xuất xứ hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu thuộc đối tượng miễn thuế, đối tượng không chịu thuế theo quy định của pháp luật, trừ trường hợp quy định tại điểm a khoản 1 và điểm d khoản 4 Điều này.
4. Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với một trong các hành vi vi phạm sau đây:
a) Khai sai số lượng vận đơn chủ, vận đơn thứ cấp trên bản khai hàng hóa của hồ sơ phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh;
b) Khai sai số lượng hành khách trên danh sách hành khách của hồ sơ phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh;
c) Khai sai số lượng kiện hành lý trên bản khai hành lý của hồ sơ phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh;
d) Khai sai so với thực tế về lượng (tang vật có trị giá trên 10.000.000 đồng), tên hàng, chủng loại, xuất xứ hàng hóa đưa vào kho ngoại quan, kho bảo thuế; hàng hóa từ kho ngoại quan, kho bảo thuế đưa ra nước ngoài.
Nắm chắc trị giá hải quan là gì và áp đúng phương pháp là cách tốt nhất để tránh những mức phạt trên. Như vậy, quy định về xử phạt khi khai sai trị giá hải quan sẽ phụ thuộc vào mức độ, hành vi khai sai so với thực tế, mức độ ảnh hưởng… làm căn cứ định mức vi phạm.
Đặc biệt, trường hợp cá nhân, tổ chức cố tình thực hiện các hành vi cố tình khai sai để nhằm giảm số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn thì bị xử phạt theo quy định trên.
Bên cạnh đó còn có thể áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là nộp lại đủ số tiền thuế thiếu, số tiền thuế được hoàn, miễn, giảm cao hơn quy định và tiền chậm nộp tiền thuế vào ngân sách nhà nước.
Xem thêm: Hàng quá cảnh có phải chịu thuế không?
Câu hỏi thường gặp về trị giá hải quan
Dưới đây là các câu hỏi khách hàng thường thắc mắc khi tìm hiểu trị giá hải quan là gì:
Trị giá hải quan là gì, hiểu đơn giản nhất?
Là tổng giá trị hàng hóa xuất nhập khẩu dùng làm căn cứ tính thuế và thống kê hải quan, theo Luật Hải quan 2014.
6 phương pháp xác định trị giá hải quan gồm những gì?
Áp dụng tuần tự: (1) trị giá giao dịch, (2) trị giá giao dịch hàng hóa nhập khẩu giống hệt, (3) trị giá giao dịch hàng hóa nhập khẩu tương tự, (4) trị giá khấu trừ, (5) trị giá tính toán, (6) phương pháp suy luận. Dừng lại ngay khi xác định được trị giá.
Phương pháp trị giá giao dịch là gì?
Là phương pháp ưu tiên số 1, lấy giá thực tế đã thanh toán hoặc phải thanh toán cho hàng hóa khi bán để xuất khẩu tới Việt Nam, có điều chỉnh cộng/trừ theo quy định, với điều kiện có đủ hợp đồng và hóa đơn thương mại hợp lệ.
TKTQ là gì?
TKTQ là tờ khai trị giá hải quan, doanh nghiệp khai kèm tờ khai hàng hóa nhập khẩu khi không thuộc diện được VNACCS tự động tính trị giá.
Khai sai trị giá hải quan có bị phạt không?
Có. Theo Điều 8 Nghị định 128/2020/NĐ-CP, mức phạt từ 1.000.000 đến 10.000.000 đồng tùy hành vi và mức độ ảnh hưởng đến số thuế phải nộp, kèm biện pháp truy thu thuế thiếu.
Thông qua việc hiểu rõ trị giá hải quan là gì và vai trò của nó trong hoạt động xuất nhập khẩu, doanh nghiệp sẽ khai báo đúng ngay từ đầu, tránh bị ấn định thuế hoặc tham vấn giá kéo dài. Hy vọng những thông tin mà Project Shipping chia sẻ giúp bạn áp dụng thành công vào thực tế.
Cần hỗ trợ xác định trị giá hải quan là gì cho đúng với lô hàng cụ thể của bạn? Gọi 0909 411 668 hoặc chat Zalo, Project Shipping tư vấn miễn phí trong 30 phút.
