Consignment là gì? Những điều cần lưu ý khi ký gửi hàng hoá

Bạn được đối tác đề nghị “gửi hàng theo consignment”, hoặc đọc hợp đồng thấy chữ consignment mà không chắc consignment là gì, mình vẫn là chủ hàng hay đã bán đứt. Hiểu sai một chữ này có thể khiến bạn giao cả lô hàng đi mà chưa thu được đồng nào.

Trong xuất nhập khẩu, consignment còn mang nghĩa thứ hai là “lô hàng gửi đi”, nên người mới rất dễ lẫn với consignee (người nhận hàng) trên vận đơn.

Bài viết này của Project Shipping giải thích rõ consignment là gì trong cả hai nghĩa, hợp đồng ký gửi cần điều khoản nào, khác gì bán đứt và ủy thác, cùng những điều cần lưu ý khi vận chuyển hàng ký gửi để bạn không mất quyền kiểm soát hàng của mình.

Consignment là gì?

Consignment là gì? Consignment, tiếng Việt là ký gửi, là thoả thuận trong đó người gửi hàng (consignor) giao hàng cho bên nhận ký gửi (consignee) để bên này bán hộ hoặc giữ hộ, nhưng quyền sở hữu hàng vẫn thuộc về người gửi cho tới khi hàng được bán cho người mua cuối cùng. Bên nhận ký gửi hưởng hoa hồng trên doanh thu; hàng không bán được thì trả lại người gửi.

Ba đặc điểm nhận diện một giao dịch consignment:

• Chưa chuyển quyền sở hữu khi giao hàng. Người gửi chưa ghi nhận doanh thu, bên nhận chưa ghi nhận hàng tồn kho của mình.
• Thanh toán sau khi bán. Bên nhận đối soát định kỳ, trả tiền hàng đã bán trừ hoa hồng, không trả trước.
• Có quyền trả hàng. Hết thời hạn ký gửi, hàng tồn được trả về cho người gửi theo điều kiện đã thoả thuận.

Đây là điểm khác cốt lõi so với mua bán thông thường: bán đứt là tiền trao cháo múc, còn consignment là gửi hàng đi trước, tiền về sau.

Nghĩa thứ hai: consignment là “lô hàng gửi”

Trên chứng từ vận tải, consignment còn được dùng với nghĩa một lô hàng gửi đi, tức toàn bộ hàng hoá đi cùng một vận đơn từ một người gửi tới một người nhận. Ví dụ hãng tàu ghi “consignment of 3 x 40’HC” nghĩa là lô hàng gồm 3 container 40 cao. Phiếu gửi hàng đường bộ quốc tế (CMR) cũng gọi là consignment note.

Vì thế khi hỏi consignment là gì, bạn cần nhìn ngữ cảnh: trong hợp đồng thương mại là hình thức ký gửi, trên vận đơn là lô hàng. Còn consignee luôn là người nhận hàng ghi trên B/L, dù lô hàng đó bán đứt hay ký gửi.

Các hình thức consignment thường gặp

1. Bán ký gửi (consignment sale): nhà sản xuất gửi hàng cho cửa hàng, đại lý, showroom bán hộ. Phổ biến với hàng thời trang, mỹ nghệ, thiết bị trưng bày, máy móc demo. Ai hỏi “bán ký gửi là gì” hay consignment là gì theo nghĩa phổ thông thì đây chính là câu trả lời.
2. Consignment stock (kho ký gửi): nhà cung cấp đặt sẵn linh kiện, vật tư trong kho của nhà máy khách hàng; khách lấy dùng đến đâu mới thanh toán đến đó. Doanh nghiệp FDI tại các khu công nghiệp Việt Nam áp dụng mô hình này rất nhiều với nhà cung cấp Nhật, Hàn, Đài Loan.
3. Xuất khẩu ký gửi: doanh nghiệp Việt Nam gửi hàng sang kho đại lý ở nước ngoài để chào bán, bán được mới quyết toán. Hàng vẫn phải làm thủ tục xuất khẩu bình thường; phần không bán được đưa về theo diện hàng tái nhập.
4. Ký gửi hàng triển lãm, hội chợ: hàng tạm nhập để trưng bày, nếu bán ngay tại chỗ thì chuyển tờ khai sang nhập khẩu kinh doanh, không bán thì tái xuất.

Consignment là gì so với bán đứt, đại lý và ủy thác?

Hiểu consignment là gì sẽ dễ hơn khi đặt cạnh ba hình thức hay bị nhầm. Lưu ý riêng cho Việt Nam: Luật Thương mại 2005 không dùng chữ “ký gửi”; hình thức gần nhất là đại lý thương mại (Điều 166 đến 177), trong đó bên giao đại lý vẫn là chủ sở hữu hàng hoá đã giao cho bên đại lý. Vì vậy hợp đồng ký gửi trong nước thường được soạn theo khung hợp đồng đại lý.

Hợp đồng ký gửi cần 8 điều khoản nào?

Consignment là gì thì đã rõ, nhưng thứ bảo vệ bạn là hợp đồng. Một hợp đồng ký gửi tối thiểu phải có:

1. Mô tả hàng hoá: tên, mã, số lượng, tình trạng, giá trị khai báo từng mặt hàng, kèm biên bản giao nhận có ảnh.
2. Giá bán tối thiểu: bên nhận không được bán dưới mức này nếu chưa có đồng ý bằng văn bản.
3. Hoa hồng và chi phí: tỷ lệ hoa hồng, ai chịu phí vận chuyển, lưu kho, bảo hiểm, quảng cáo.
4. Thời hạn ký gửi: bao lâu thì hàng tồn phải trả lại, gia hạn thế nào.
5. Đối soát và thanh toán: chu kỳ báo cáo bán hàng (tuần, tháng), thời hạn chuyển tiền, chứng từ kèm theo.
6. Trách nhiệm bảo quản và bảo hiểm: bên nhận có phải mua bảo hiểm không, mất mát, hư hỏng tại kho ai chịu, mức đền bù.
7. Kiểm kê: quyền của người gửi được kiểm kho định kỳ hoặc đột xuất.
8. Điều khoản trả hàng và chấm dứt: điều kiện, chi phí vận chuyển chiều về, xử lý hàng đã xuống cấp.

Thiếu điều khoản 6 và 8 là hai lỗi hay gặp nhất: hàng hư trong kho đại lý không ai chịu, và tới lúc muốn rút hàng về thì không biết ai trả cước.

Ưu điểm của hình thức consignment là gì?

• Mở rộng thị trường không cần vốn mở điểm bán: người gửi tận dụng mạng lưới, mặt bằng và khách hàng sẵn có của bên nhận ký gửi, đặc biệt khi thử thị trường mới ở nước ngoài.
• Bên nhận không phải bỏ vốn nhập hàng: cửa hàng, đại lý có hàng để bán mà không chôn tiền vào tồn kho, giảm áp lực dòng tiền.
• Giảm rủi ro hàng tồn cho bên nhận: bán không được thì trả lại, không ôm hàng lỗi mốt hay lỗi thời.
• Với consignment stock: nhà máy luôn có linh kiện sẵn trong kho, không đứt chuyền vì chờ hàng, nhà cung cấp thì giữ được khách dài hạn.

Đổi lại, người gửi chịu rủi ro lớn nhất: vốn nằm ở hàng chưa bán, phụ thuộc vào năng lực và sự trung thực của bên nhận. Đó là lý do phần lưu ý dưới đây quan trọng hơn phần ưu điểm.

Những điều cần lưu ý khi ký gửi và vận chuyển hàng consignment

Dù đã nắm consignment là gì, phần lớn tranh chấp vẫn phát sinh ở khâu giao nhận và vận chuyển. Bảy lưu ý sau rút từ các lô hàng ký gửi Project Shipping đã làm:

• Kiểm tra và ghi nhận tình trạng hàng trước khi gửi: chụp ảnh, quay video, lập biên bản có chữ ký hai bên. Đây là bằng chứng duy nhất khi hàng trả về bị trầy xước, thiếu phụ kiện.
• Đóng gói theo tính chất hàng: máy móc phải cố định lên pallet hoặc khung gỗ, chống ẩm, chống sốc; hàng dễ vỡ phải có vật liệu chèn. Hàng trả về thường bị hỏng ở chặng vận chuyển chứ không phải trong kho.
• Mua bảo hiểm hàng hoá cho cả hai chiều: chiều đi và chiều trả hàng, ghi rõ người thụ hưởng là người gửi vì họ vẫn là chủ sở hữu.
• Chọn đơn vị vận chuyển có biên bản giao nhận rõ ràng: lấy chữ ký, ảnh giao hàng tại kho bên nhận, giữ biên lai và cân xác nhận trọng lượng để đối chiếu khi có tranh chấp về số lượng.
• Thiết bị nặng, quá khổ cần phương án riêng: máy công trình, dây chuyền, thiết bị demo không vừa container tiêu chuẩn thuộc nhóm hàng OOG, phải tính trước loại xe, cẩu hai đầu, giấy phép lưu hành và phương án đóng container Flat Rack nếu đi biển. Lên phương án sai là hàng tới showroom trễ ngày khai trương.
• Thống nhất cách xuất hoá đơn và kê khai thuế: hàng ký gửi bán qua đại lý có cách xuất hoá đơn khác bán đứt; kiểm tra với kế toán trước khi ký để tránh bị truy thu.
• Đặt lịch kiểm kê định kỳ: hàng nằm ở kho người khác, không kiểm thì không biết còn hay mất.

Câu hỏi thường gặp về consignment

Bán ký gửi là gì?

Nếu bạn hỏi consignment là gì theo nghĩa bán hộ, thì bán ký gửi chính là nó: người gửi giao hàng cho cửa hàng hoặc đại lý bán hộ, hàng vẫn thuộc sở hữu người gửi cho tới khi bán được. Bên bán hộ hưởng hoa hồng, hàng không bán được trả lại. Đây chính là consignment sale trong tiếng Anh.

Consignment và consignee khác nhau như thế nào?

Nhiều người hỏi consignment là gì rồi lẫn sang consignee. Consignment là hình thức ký gửi hoặc là lô hàng gửi đi; consignee là người nhận hàng ghi trên vận đơn. Trong giao dịch ký gửi, consignee cũng là bên nhận ký gửi, nhưng trên B/L của một lô hàng bán đứt, consignee chỉ đơn giản là người mua.

Consignment stock là gì?

Consignment stock là kho hàng ký gửi: nhà cung cấp đặt sẵn vật tư, linh kiện tại kho khách hàng, khách dùng đến đâu thanh toán đến đó, phần chưa dùng vẫn thuộc nhà cung cấp. Mô hình này phổ biến trong sản xuất để tránh đứt chuyền.

Hàng ký gửi không bán được thì xử lý thế nào?

Hết thời hạn ký gửi, bên nhận trả lại hàng tồn cho người gửi theo điều khoản hợp đồng; ai chịu cước chiều về, hàng xuống cấp xử lý ra sao phải được ghi rõ từ đầu. Với hàng xuất khẩu ký gửi, phần trả về làm thủ tục tái nhập.

Consignment trong xuất nhập khẩu nghĩa là gì?

Câu trả lời cho consignment là gì trong xuất nhập khẩu: consignment vừa là hình thức xuất hàng đi ký gửi tại kho đại lý nước ngoài, vừa là cách gọi một lô hàng đi cùng một vận đơn. Khi đọc chứng từ, “consignment” thường chỉ lô hàng; khi đọc hợp đồng, nó chỉ hình thức ký gửi.

Xem thêm: Chứng chỉ CE là gì? Ý nghĩa chứng chỉ CE trong lĩnh vực xuất nhập khẩu và các bài kiến thức chuyên ngành khác tại Project Shipping.

Tóm lại, consignment là gì có thể gói trong một câu: gửi hàng đi trước, giữ quyền sở hữu, nhận tiền sau khi bán. Hình thức này giúp mở thị trường nhanh nhưng chỉ an toàn khi hợp đồng đủ điều khoản, hàng có bảo hiểm và mỗi lần giao nhận đều có biên bản kèm ảnh.